Ürdün'ün, Ukrayna İşgalindeki Politik Tavırları Dikkat Çekiyor

Ürdün, Avrupa ve ABD ile kısa zaman önce bir araya gelmesine karşın Amman hükümeti, Rusya’nın uzun süredir devam eden işgaline karşısında “diplomatik” ipte yürümeye devam ediyor.

Ürdün'ün, Ukrayna İşgalindeki Politik Tavırları Dikkat Çekiyor
Yazar Gündem Ortadoğu
Yayınlanma Tarihi: 07.04.2022 11:19

Ürdün, Avrupa ve ABD ile kısa zaman önce bir araya gelmesine karşın Amman hükümeti, Rusya’nın uzun süredir devam eden işgaline karşısında “diplomatik” ipte yürümeye devam ediyor. İşgalin başlamasından iki gün sonra açıklama yapan Ürdün Dışişleri bakanı Ayman Safadi, Rusya hakkında konuşmamaya yemin etmişçesine yalnızca “Ukrayna’daki kriz” hakkında sözler sarf etti. Krizin bir an evvel çözülmesini temenni eden Safadi, Ukrayna’da okuyan 1700 Ürdünlü öğrenci olduğunu da o günkü konuşmasında dile getirdi. Bu öğrencilerin en güvenli şekilde derhal tahliye edileceği ifade edildi. O gün, aslında Amman hükümetini derdinin, Ukrayna’daki öğrenciler olduğu anlaşıldı.

Rusya’nın aleyhine konuşmaktan kaçındılar

2 Mart 2022 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Rusya’nın aleyhine oylama gerçekleştirildi. Ürdün her ne kadar bu oylamaya katılsa da Rusya hakkında “saldırgan” olarak bahsedilmemesi gerektiğini vurguladı. 15 Mart 2022 tarihinde Berlin’e resmi bir ziyaret düzenleyen Kral Abdullah, Ürdün’ün Ukrayna’daki krizi endişeyle takip ettiğini; ülkelerin birbirlerinin toprak bütünlüğüne ve bağımsızlığına saygı göstermeleri gerektiğini ifade etti. Almanya Başbakanı Olaf Scholz ile basın toplantısı düzenleyen Kral Abdullah, ülkesinde bulunan akrabalarının yanına gelmek isteyen tüm Ukraynalılar için gerekirse vizelerin kaldırılacağını ve Ukraynalıların güvenli şekilde Ürdün’e getirileceğini vurguladı. O gün, “Bu krize çözüm bulabilmek için hep birlikte çalışacağız. Ukrayna’da neler oluyorsa, ülkenin vizyonunu etkilemeyecektir. Bu problemi çözmek için Ürdün olarak her türlü desteği vermeye hazırız.” ifadeleri kullanıldı.

Savaş, Amman hükümetine baskı yapıyor

2 Nisan 2022 tarihinde ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Ürdün Dışişleri Bakanı Ayman Safadi arasında görüşme gerçekleşti. İki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden teyit edildiği sürpriz görüşmede Blinken, Ürdün’ün Ukrayna’ya verdiği destek için Safadi’ye teşekkürlerini iletti. Ancak Ürdün, kamuoyu önünde tarafsızlığını net olarak ilan edebilmiş değil. Diplomatik olarak bazı amaçlarının olduğu bilinen Amman hükümeti, savaş uzadıkça, hangi ülkeden taraf olduğunu belirlemesi konusunda daha fazla baskıya maruz kalıyor. İşin ironik yanı şu ki Ortadoğu’daki diğer ABD müttefikleri, kendilerini, ABD’nin Rusya konusundaki tutumundan uzaklaştırdılar. Mısır, BAE, Suudi Arabistan ve İsrailli liderler savaş sürecinde doğrudan Putin ile iletişime geçtiler ancak kimse, Ürdün’ü de bu görüşmeye dahil etmedi.

Putin ile en çok görüşen lider, telefon etmedi

Ortadoğu ülkelerinin bu “ayrımcılığı”, Putin’in anlaşılmaz tavrı ve Ürdün’ün ne yapacağına karar verememiş hali herkesi şaşırttı çünkü Putin, son 20 senede, Ortadoğu liderleri içinde en çok Ürdün Kralı ile görüştü. 1999 senesinde tahta geçen Kral Abdullah hem ABD’nin bölgedeki en yakın müttefiki olmaya devam etti hem de Putin ile yakın ilişkiler kurdu. Bunu yaparken de ABD’nin sözde Ortadoğu barışı hakkında denge politikasını sağladı. Amman’ın Moskova ile bağları, 2015 senesinde Suriye’ye yapılan ve Kral Abdullah’ın desteklediği “Rus askeri müdahalesi” sonrasında güçlendi. Ürdün hükümetine göre Rusya’nın müdahalesi, Türkiye’nin, Suriye’nin kuzeydoğusundaki harekatını ve özellikle de Ürdün sınırı yakınlarındaki Suriye’nin güney kısmındaki İran yanlısı milislerin genişlemesini engelleyecek bir müdahaleydi. Şam’ın cihatçılar tarafından ele geçirilmesini de önleyecek olan bu müdahale sonucunda planlara göre Ürdün de artık Suriyeli mülteci kabul etmek zorunda kalmayacaktı.

Ürdün ve Rusya’nın bağları hızla güçlendi

Kral Abdullah’ın Putin ile arasında oluşturduğu yakın bağlar, 2017 senesinde, Suriye’nin güneyindeki gerilimi azaltma bölgesi için gerçekleştirilen müzakerelerde olumlu rol oynadı. Bu çabaya kısa sürede Washington da dahil oldu. Moskova’nın bu adımları, İran yanlısı Hizbullahçıların Suriye-Ürdün sınırlarından uzak kalmasını sağlayacaktı. Sonrasında Moskova hükümeti, Kral Abdullah’ın Esad rejimiyle yeniden temas kurma, sınırlarını açma ve Suriyeli bakanlar ile bazı siyasilerin Ürdün’de ağırlanması konusunda da yardımcı oldu. Öte yandan Temmuz 2022’de Biden’ın, “Esad’ın İran’dan uzaklaştırılması, Suriye rejiminin rehabilite edilmesi, Suriye üzerinden Lübnan’a Ürdün elektriği gönderilmesi ve Mısır’daki doğalgazı kullanma” konusunda gerçekleştirdiği ziyaretin ardından Kral Abdullah da Putin ile görüşmek için Moskova’ya uçtu. Washington hükümetinin onayladığı bu öneriler, şu anda ABD’nin Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar sebebiyle dondurulmuş durumda.

Rusya’nın işgali Ürdün politikasını şaşırttı

Rusya’nın şubat ayında Ukrayna’yı işgal etmesi, Ürdün diplomasisini büyük oranda sekteye uğrattı. Ürdün özellikle Suriye söz konusu olduğunda Putin ile ilişkilerin sürdürülmesinde çok şeyi riski atmıştı. Rusya ile bağlarını güçlendirmesine karşın ABD’nin askeri ve mali yardımlarına da büyük oranda bağımlı hale gelmişti. Suudi Arabistan, Mısır ve BAE’nin aksine de “daha fazla jeopolitik yardımdan” mahrum kalmıştı. Tüm bunların gölgesinde Kral Abdullah’ın Mayıs 2022’de Washington’a resmi ziyarette bulunması bekleniyor. Amman temsilcilerine ABD’de “savaştaki tarafını belirlemesi” konusunda daha fazla baskı yapılacağı öngörülüyor. Ürdün, gerçekleştireceği görüşmeye kadar Ukrayna-Rusya savaşının biteceğini düşünüyor. Bu süreçte güvenlik durumunun kötüleştiği Suriye konusunda ise Rusya ile yaptığı anlaşmalara bağlı olarak çıkarlarını korumak konusunda güvence istiyor.

Dışişleri Bakanı Safadi, Moskova’daydı

Savaş en acı şekilde seyrederken Arap Birliği Bakanlar Heyeti Üyesi olan Ürdün Dışişleri Bakanı Safadi, 4 Nisan günü Moskova’daydı. Savaş karşısında dengeli pan-Arap pozisyonunu korumak konusunda burada da kararlı olan Safadi, bölgedeki mevcut seyrin devam etmesi konusunda diplomatik koruma sağlanmasını da talep ediyor